2
استادیار فقه و مبانی حقوق دانشگاه شهید محلاتی قم
3
استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید محلاتی قم
10.22034/gr.2026.578345.1170
چکیده
تبیین منشأ مشروعیت و نسبت آن با اراده عمومی، از چالشهای بنیادین در تلاقی فقه حکومتی و اندیشههای سیاسی معاصر است. این پژوهش با هدف واکاوی جایگاه اکثریت در نظام علوی، به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است که آیا در نهجالبلاغه، رأی اکثریت منشأ مشروعیت و حقانیت ذاتی است یا تنها به عنوان ملاک مقبولیت و شرط کارآمدی جهت تصدی قدرت و اتمام حجت شناخته میشود. یافتههای این تحقیق بر پایه متون نهجالبلاغه با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی نشان میدهد که در اندیشه امام علی(ع)، حقانیت تابعی از کثرت عددی نیست و اکثریت به تنهایی نمیتواند ملاک نهایی تشخیص حق از باطل باشد.از منظر معرفتشناسی علوی، معیار نهایی برای سنجش درستی یک امر، انطباق آن با موازین الهی و عدالت است وحق با افراد و تعدادشان شناخته نمیشود، بلکه این افراد باید با ترازوی حق سنجیده شوند. با این حال، در سیره عملی امام علی (ع)، حضور مردم و بیعت اکثریت، شرط لازم برای فعلیت یافتن قدرت و تصدی عملی حکومت است. در نهایت، این نوشتار با نقد پدیده استبداد اکثریت، تبیین میکند که اراده عمومی تنها در صورتی معتبر است که حقوق بنیادین و موازین عدالت را زیر پا نگذارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که الگوی حکمرانی علوی بر سهگانه مشروعیت الهی در مبدأ، مقبولیت مردمی در محور و عدالت در مقصد پیریزی شده است.