مطالعات دینی نبوت و امامت

مطالعات دینی نبوت و امامت

واکاوی اراده الهی در آیه تطهیر با نگاه تطبیقی به منابع فریقین

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
عبدالرحمن باقرزاده
دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.22034/gr.2024.377376.1014
چکیده
از سده‌های نخست تاکنون، ابعاد گوناگون آیة «تطهیر» همواره محل بحث دانشمندان مسلمان بوده و آثار بسیاری دربارة آن به رشتة تحریر درآمده است. بیشتر اهل‌سنت معتقدند آیه درباره همسران پیامبر (ص) و اصحاب کساء نازل شده و دعوت به کسب طهارت ازطریق التزام به اوامر و نواهی الهی است. در مقابل، شیعیان و برخی اهل‌سنت بر این باورند که آیة مزبور پیام‌آور عصمت اهل‌بیت بوده و در زمان نزول، مصداقی جز اصحاب کساء ندارد. این عقیده بر اموری مبتنی است که تکوینی بودن ارادة الهی در آیه از آن جمله است. پرسش این است که آیا راهی برای اثبات این امر وجود دارد یا خیر؟ این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع فریقین به دنبال یافتن پاسخ مناسب به پرسش فوق بوده و یافته ­های آن نیز حاکی از پاسخ مثبت و تکوینی بودن قطعی اراده در آیة شریفه است.
کلیدواژه‌ها
آیه تطهیر
اراده تکوینی
اراده تشریعی
اصحاب کساء
عصمت

عنوان مقاله English

An Analysis of Divine Will in the Verse of Purification with a Comparative Look at the Sources of the Sects

نویسنده English

Abd al-rahman Bagherzadeh
Associate Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

Since the first centuries, the various aspects of the verse of "purification" have always been the subject of discussion among Muslim scholars, and many works have been written about it. Most Sunnis believe that the verse was revealed about the wives of the Prophet (PBUH) and the Companions of the Household and that it is an invitation to attain purity through adherence to divine commands and prohibitions. On the other hand, Shiites and some Sunnis believe that the verse in question was a message of the infallibility of the Ahl al-Bayt and that at the time of its revelation, it had no reference other than the Companions of the Household. This belief is based on matters, including the fact that the divine will in the verse is constructive. The question is whether there is a way to prove this? This article seeks to find a suitable answer to the above question using a descriptive-analytical method and relying on the sources of the sects, and its findings also indicate a positive answer and a definite constructiveness of the will in the noble verse.

کلیدواژه‌ها English

Verse of Purification
Creational Will
Legislative Will
Companions of the Covered
Infallibility
قرآن کریم
آلوسی، سیدمحمود (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. (علی عبدالباری عطیه، محقق). بیروت، دار الکتب العلمیه.
ابن تیمیه حرانی، أحمد بن عبد الحلیم (1406). منهاج السنة النبویة. (محمد رشاد سالم، محقق). بی‌جا، مؤسسه قرطبه.
ابن تیمیه حرانی، أحمد بن عبد الحلیم (1426). مجموع الفتاوی. ( أنور الباز - عامر الجزار، محقق). بی­جا، دارالوفاء.
ابن حبان، محمد أبوحاتم (1414). صحیح ابن حبان. (شعیب الأرنؤوط، محقق). بیروت، مؤسسه الرساله.
ابن حجر هیتمی، احمد بن محمد (1417). الصواعق المحرقه. (عبدالرحمن بن عبدالله الترکی و کامل محمد الخراط، محققان). بیروت، مؤسسه الرساله.
ابن اثیر، ابوالسعادات (1364). النهایة فی غریب الحدیث. (طاهر احمد زاوی و محمود محمد طناحی، محققان) قم، اسماعیلیان.
ابن‏عطیه، عبدالحق‏ (1422). المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز. (محمد عبدالسلام عبدالشافى،‏ محقق). بیروت، دارالکتب العلمیه.
ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو (1419). تفسیر القرآن العظیم. (محمد حسین شمس الدین،‏ محقق).  بیروت، دارالکتب العلمیه.
اندلسی، ابوحیان محمد بن یوسف(1420). البحر المحیط فی التفسیر. (صدقی محمد جمیل، محقق). بیروت، دارالفکر.
ابن ابی­الحدید (1378). شرح نهج البلاغه. قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی.
ابن جوزی، أبوالفرج جمال الدین (1422). زاد المسیر فی علم التفسیر. (مهدی عبدالرزاق، محقق).  چاپ اول، بیروت، دارالکتب العربی.
ابن هشام، جمال الدین(1405). مغنی اللبیب. (محمد محیی الدین عبدالحمید ، محقق). قم، مکتبه آیت‌الله مرعشی (ره).
ابیاری، ابراهیم (1405). الموسوعة القرآنیة. بی جا، السّجل العرب.
بغوی، حسین بن مسعود (1420). تفسیر معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. (عبدالرزاق المهدی، محقق). بیروت، دار احیاء التراث العربی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل. (محمد عبدالرحمن‏ مرعشلى، محقق). بیروت، دار احیاء التراث العربی.
ترمذی، محمد بن عیسى (1403). ­الجامع الصحیح سنن الترمذی. (عبدالوهاب عبداللطیف، محقق). بیروت، دارالفکر.
تفتازانی، سعدالدین (1411). مختصر المعانی. قم ، دارالفکر.
ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد (1418). جواهر الحسان فی تفسیر القرآن. (شیخ محمد علی المعوض و شیخ عادل احمد عبدالموجود، محققان). بیروت، دار احیاء التراث العربی.
جوادی آملی، عبدالله (1384). سرچشمه اندیشه. قم، اسراء.
خراسانی، محمد کاظم (1409). کفایه الاصول. قم ، موسسة آل البیت.
درویش، محیى الدین (1415). اعراب القرآن و بیانه. دمشق، دارالارشاد.
رازی، فخرالدین محمد بن عمر (1412). المحصول فی علم اصول الفقه. (جابر فیاض العلوانی، محقق). بیروت، مؤسسه الرسالة.
راغب اصفهانی، (بی تا)، ‌المفردات فی غریب القرآن. (محمد سید کیلانی، محقق). لبنان، دار المعرفة.
سبحانی، جعفر (1412). الالهیات علی هدی الکتاب و السنه و العقل. قم، المرکز العالمی للدراسات الإسلامیة.
سبزوارى،  محمد باقر بن محمد مؤمن (بی‌تا). ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد.  قم، مؤسسه آل البیت.
سیوطى، جلال الدین (1416). الإتقان فی علوم القرآن. (سعید المندوب، محقق). بیروت، دار الفکر.
شیرازی، ابی­اسحاق ابراهیم بن علی (1406). اللمع فی اصول الفقه. بیروت، عالم الکتب.
شوکانی، محمد بن علی (1414). فتح القدیر. دمشق، دار ابن کثیر.
صدر، سید محمد باقر (1406). دروس فی علم الاصول. بیروت، مکتبة المدرسه.
طباطبایی، سید محمد حسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. (سیدمحمدباقر موسوی همدانی، مترجم). قم، جامعه مدرسین.
طبری، محمد بن جریر (1412). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت، دارالمعرفه.
طحاوی، أحمد بن محمد (1415). مشکل الآثار. (شعیب الأرناؤوط، محقق). بیروت، مؤسسة الرسالة.
طریحی، فخرالدین (1375). مجمع البحرین. (سید احمد حسینی، مترجم). تهران، مرتضوی.
طوسی، محمدبن حسن (بی­تا). التبیان فی تفسیر القرآن. (احمد قصیر عاملی محقق). بیروت، دار احیاء التراث العربی.
طوسی، خواجه نصیر الدین (1413). قواعد العقائد. (على حسن خازم، محقق). بیروت، دارالغربه.
عثمان بن محمد الخمیس (1427).حقبة من التاریخ. ریاض، المکتب التعاونی للدعوة و توعیة الجالیات بالربوة.
عراقی، آقا ضیاءالدین(1405). نهایة الافکار. (شیخ محمد تقی بروجردی نجفی، تقریر). قم، جامعه مدرسین.
فاضل لنکرانی، محمد و اشراقی، شهاب الدین (1424). آیة التطهیر رویة مبتکرة. قم، مرکز فقهی الائمه الاطهار.
قاسمی، محمد جمال الدین (1418). محاسن التأویل. بیروت، دارالکتب العلمیه.
مازندرانى، محمد صالح بن احمد (1382).  شرح اصول و روضه کافی. (ابوالحسن شعرانى، محقق). تهران، المکتبة الإسلامیة.
محمدی، علی (1378). شرح کشف المراد. قم، انتشارات دارالفکر.
مرعشی، قاضی نورالله (1409). احقاق الحق و ازهاق الباطل. قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1413). مسألة فی الإرادة. قم، کنگره جهانى شیخ مفید.
مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1414). تصحیح الاعتقاد الامامیه. (حسین درگاهی، محقق). بیروت، دارالمفید.
مصباح یزدی، محمد تقی (1366). آموزش فلسفه. تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه. تهران، دار الکتب الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر (1386). پیام قرآن. تهران، دار الکتب الإسلامیة.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1368). الحکمه الالهیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. قم، مکتبه المصطفوی.
نراقى، احمد ‌(1415). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة. قم، مؤسسه آل البیت.
نسایی، أحمد بن شعیب أبوعبدالرحمن (1406). خصائص أمیر المؤمنین علی بن أبی‌طالب. (أحمد میرین البلوشی، محقق). کویت، مکتبة المعلا .
نیشابوری، نظام الدین حسن بن محمد (1416). غرائب القرآن و رغائب الفرقان. (زکریا عمیران، تحقیق). بیروت، دارالکتب العلمیه.

  • تاریخ دریافت 28 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 09 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1403