https://rahnama.isri.ac.ir/ مطالعات دینی نبوت و امامت fa daily 1 Wed, 21 Jan 2026 00:00:00 +0330 Wed, 21 Jan 2026 00:00:00 +0330 https://rahnama.isri.ac.ir/article_243174.html https://rahnama.isri.ac.ir/article_240960.html این پژوهش به بررسی انتقادی دیدگاه شیعه‌پژوهان غربی درباره دو مفهوم محوری ولایت و الوهیت در نظام فکری شیعی می‌پردازد. مطالعه حاضر نشان می‌دهد که محققانی مانند کربن و امیرمعزی با تمرکز بر منابع غالیانه و صوفیانه، به تحلیل این دو مفهوم پرداخته‌اند: از یک سو با تأکید بر ولایت باطنی، جنبه سیاسی امامت را کمرنگ شمرده‌اند، و از سوی دیگر با طرح نظریه «انسان کیهانی»، به تفسیری نزدیک به الوهیت از جایگاه امامان دست یافته‌اند.مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به قرآن، سنت معصومین و منابع تاریخی، به نقد این دیدگاه‌ها می‌پردازد. در محور ولایت، استدلال می‌شود که امامت شیعی شامل هر دو بُعد باطنی و سیاسی است و نمی‌توان آن را صرفاً به هدایت معنوی تقلیل داد و یا برگرفته از نظریه انسان کامل دانست. در بحث الوهیت نیز با بررسی سیره عملی ائمه و مواجهه آنان با غالیان، نشان داده می‌شود که جریان اصلی تشیع همواره از هرگونه برداشت الوهیتی از امامان فاصله گرفته و از آن مبرا و منزه بوده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که قرائت کربن و امیرمعزی از این دو مفهوم، تحت تأثیر پیش‌فرض‌های تاریخ‌گرایانه و نیز منابع حاشیه‌ای و عدم ملاحظه منابع اصلی و خلط شیعه امامیه با کیسانیه و ... شکل گرفته است، در حالی که منابع معتبر شیعی تصویری متوازن و مبتنی بر توحید از جایگاه امامان ارائه می‌دهند. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240867.html بررسی سندی و محتوایی روایات سیره پیامبر(ص) از مهم‌ترین موضوعات مطالعات اسلامی است. عمده آثاری که توسط قدما در این خصوص نگارش یافته، یا مانند سیره‌ ابن‌هشام مبتنی بر گزارش محض است، یا مانند تاریخ یعقوبی به روش ترکیبی. در دوره معاصر روش تحلیلی در گزارش‌های تاریخی یکی از مهم‌ترین روش‌ها در مطالعات سیره‌ است. از جمله آثار قابل توجهی که توسط دانشیان شیعی در این خصوص تدوین شده کتاب الصحیح من سیرة النبی الأعظم(ص) تألیف سیدجعفرمرتضی عاملی و دیگری کتاب خاتم‌النبیین(ص) اثر سید‌محمدسعید حکیم است. در این مقاله کوشش شده با روش توصیفی‌تحلیلی به مقایسه روش علمی این دو شخصیت در پردازش و بررسی سیره نبوی پرداخته شود. عاملی ضمن تبیین سیمای نبوی و بررسی پدیده منع حدیث و نقش آن در تحریف حقایق تاریخی و رواج احادیث جعلی، از نقش قصه‌پردازان در اینباره سخن می‌گوید و پس از تشریح اصول و معیارهای آشفته در تدوین سیره، اصول، ضوابط و معیارهایی برای انجام پژوهش علمی صحیح از دیدگاه خود ارائه می‌دهد. حکیم نیز بر اساس روش‌های مرسوم در سیره‌نگاری عمل نکرده، بلکه با بهره‌گیری از منابع مختلف تاریخی و حدیثی و توجه به مسائل اجتماعی و سیاسی کوشیده خوانشی روزآمد از مفاهیم سیره‌نبوی ارائه نماید. به علاوه در این اثر علمی ایشان تلاش نموده ضمن زدودن برخی شبهات حول شخصیت پیامبر(ص)، راه‌کارهایی برای جوامع اسلامی ارائه نماید تا ضمن بازگشت به منابع اصیل و روش‌درست فهم‌ و ‌برداشت از منابع، با بهره‌گیری از سیره‌نورانی پیامبر(ص) بر مشکلات معاصر خویش غلبه نمایند. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240860.html مقاله حاضر به بررسی و نقد سازوکار دلالی معجزه در اثبات نبوت از منظر اشاعره و معتزله و با تأکید بر آموزه‌های امامیه می‌پردازد. پرسش اصلی این است که از نظر اشاعره و معتزله سازوکار دلالی معجزه بر صدق مدعای نبی چگونه است و مبتنی بر نگاه امامیه چه انتقاداتی به آن‌ها وارد است؟ فرضیه این است که رویکرد امامیه با تکیه بر عقلانیت و مبانی فلسفی، دلالتی استوار و قابل دفاع برای معجزه ارائه می‌کند که در مکاتب دیگر یافت نمی‌شود. روش تحقیق تحلیلی ـ انتقادی و مبتنی بر منابع کلامی و فلسفی مکاتب سه‌گانه است. یافته‌ها نشان می‌دهد اشاعره دلالت معجزه را سمعی می‌دانند؛ یعنی تنها از طریق نقل شرعی قابل فهم است و معتزله دلالت را وضعی، یعنی قراردادی فرض می‌کنند؛ هر دو رویکرد با چالش‌های دلالی و معرفتی مواجه‌اند. اما امامیه با استناد به مبانی معرفت‌شناسانه و انسان‌شناسانه خود و کاربست صحیح قواعدی چون قاعده لطف، حسن و قبح عقلی و قبح اغراء به جهل، پیوندی منطقی و عقلانی میان معجزه و صدق مدعی برقرار می‌کند که این چالش‌ها را پاسخگوست. بنابراین نظریه امامیه در اثبات نبوت از انسجام معرفتی بیشتری برخوردار و در گفت‌وگوی عقلانی کارآمدتر است. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240861.html جستجو برای الگوی حکمرانی مطلوب، دغدغه‌ای اصلی در اندیشه سیاسی است. با این حال، در حوزه حکمرانی اسلامی، خلأ نظری جدی وجود دارد؛ زیرا ادبیات موجود اغلب ابعاد وجودی و معنوی حاکم را نادیده گرفته و از ظرفیت متون عرفانی مانند مناجات شعبانیه غفلت ورزیده است، زیرا مناجات شعبانیه، به‌عنوان متنی تربیتی و معرفتی، می‌تواند بستری نوین برای بازخوانی الگوی حکمرانی اسلامی فراهم آورد. این پژوهش با هدف پر کردن این خلأ، به استخراج و تبیین مؤلفه‌های کلیدی الگوی حاکم مطلوب از دل متن مناجات شعبانیه پرداخت. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی، توصیفی-تحلیلی و به روش کتابخانه‌ای انجام شد. محتوای مناجات برای شناسایی و دسته‌بندی مفاهیم بنیادین تحلیل گردید. یافته‌ها یک الگوی چهار بخشی را برای حاکمران تراز اسلام آشکار ساخت: ۱) فروتنی فکری، ۲) تقوای سازمانی و صداقت ساختاری، ۳) توکل فعال و تعادل پویای خوف و رجا، و ۴) امیدواری بنیادین و افق آخرت‌محور. این تحقیق نشان می‌دهد که حکمرانی اسلامی ریشه در تحول درونی حاکم دارد و تمرکز را از فرآیندهای ساختاری به شخصیت او منتقل می‌سازد. پیامدهای این پژوهش، ارائه یک چارچوب کاربردی برای گزینش و آموزش مدیران و ارائه یک چشم انداز عمیق و بومی برای مطالعات آینده در حکمرانی است که مطالعات آینده می‌توانند با تحلیل سایر متون عرفانی و آزمون عملی این مدل، مسیر پژوهش را گسترش نمایند. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240865.html حکومت دینی همواره یکی از مباحث بنیادین اندیشه سیاسی مسلمانان بوده است؛ با این حال، شیوه تبیین مبانی مشروعیت و الزامات آن در مکاتب مختلف یکسان نیست. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین و بررسی تطبیقی مبانی مشروعیت و ویژگی‌های حاکم از منظر صاحب جواهر و ابن‌عابدین است تا روشن شود تفاوت مبانی این دو فقیه در مشروعیت حاکمیت سیاسی چگونه بنیان‌های نظری و عملی اندیشهٔ آنان را از یکدیگر متمایز می‌سازد و چه نقاط اشتراک و افتراقی میان دیدگاه‌هایشان وجود دارد. ضرورت تحقیق از آن‌روست که هر دو اندیشمند از برجسته‌ترین نمایندگان مکاتب خود بوده و آثار آنان همچنان مرجع تحقیقات به شمار می‌رود. بررسی تطبیقی نشان می‌دهد صاحب جواهر ولایت بر حکومت را منصبی الهی ویژه پیامبران و ائمه‌(ع) دانسته و استمرار آن را در عصر غیبت از طریق نیابت فقیه، مشروع می‌داند، در حالی که ابن عابدین خلافت را نهادی حقوقی و اجتماعی می‌بیند که با بیعت، استخلاف یا حتی قهر و غلبه تحقق می‌یابد؛ با وجود این تفاوت‌ها، هر دو بر ضرورت وجود حاکمیت برای اجرای احکام شرعی و حفظ نظم اجتماعی تأکید دارند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240859.html از دیرباز بر سر معنای واژه «مولی» در سخنان رسول‌خدا(ص) در غدیر خم میان شیعیان و اهل سنت اختلاف است. در راستای فهم این واژه از شیوه‌های مختلفی مانند مراجعه به نظر اهل لغت و کاوش معنایی در آیات و روایات بهره گرفته شده است. یکی از شیوه‌های فهم معنی واژه، می‌تواند رجوع به عبارات خطبه رسول خدا(ص) در غدیر باشد تا بر اساس آن بتوان کاربست معنایی این واژه توسط حضرت را فهم کرد. سوال این است که عبارت‌های خطبه رسول‌الله(ص) در غدیر چه بوده است و بر اساس آن چه معنایی از واژه «مولی» برداشت می‌شود؟ با مراجعه به کهن‌نگاشته‌های شیعه و اهل سنت تا قرن پنجم و مقایسه عبارت‌ها، مشخص می‌شود محورهای نزدیکی زمان رحلت رسول‌خدا(ص)، به یادگار نهادن دو امانت گرانبها، اولویت خدا و رسول بر مؤمنان، معرفی امام علی(ع) و دعاها در زمره موضوعات مطرح شده در این خطبه هستند. موضوعاتی در پیوند وثیق با هم که نشان می‌دهند خطبه بر مساله جانشینی بوده و واژه «مولی» در عبارت حضرت کاربست در معنای ولایت دارد. https://rahnama.isri.ac.ir/article_241037.html منشأ عصمت یکی از عناوین بحث برانگیز، ذیل موضوع عصمت انبیاء و ائمه اطهار(ع) است و نظریه های گوناگونی مبتنی بر مبانی متفاوت، در این رابطه مطرح شده است. این جستار فارغ از تعریف و محدوده ی عصمت و ناظر به عصمت عملی و در مقام ثبوت عصمت، به بحث پرداخته و منشأ عصمت را مورد بررسی قرار می دهد. در آغاز اشاره ای به دیدگاه های مطرح شده پیرامون منشأ عصمت داشته و به نظریاتی چون "علم و معرفت"، "محبت"، "کمال قوه عقل"، "لطف مبتنی بر اسباب چهارگانه"، "اراده و انتخاب"، "علم و اراده"، "علم و اراده و کمال عقل"، پرداخته شده است؛ سپس در ادامه ضمن طرح فلسفه عمل ملاصدرا و اشاره به مبادی اراده که شامل تصور، تصدیق، شوق و شوق مؤکد می شود، در تحلیل منشأ عصمت، دیدگاه متمایزی را ارائه نموده و دیدگاه های مشابه مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند. با توجه به فلسفه عمل ملاصدرا و تحلیل فلسفی اراده ی انسان، منشأ عصمت، همان شوق و محبت است، اما محبت شدیدی که بر سایر محبت ها غلبه یافته باشد. معرفت، خردمندی و انتخاب های پیشین تنها زمانی بر اراده ی انسان تأثیر دارند که موجب ایجاد محبت شده و فرآیند شدت یافتن و غلبه بر سایر محبت ها را سپری کنند. این مقاله با مراجعه به منابع اصیل کلامی و آثار ملاصدرا با روش کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته و سپس با تحلیل فلسفه عمل ملاصدرا، ارزیابی نهایی خود را ارائه نموده است. https://rahnama.isri.ac.ir/article_241069.html کنکاش وقایع تاریخی در منابع حدیثی یکی از چالشهای حدیث شناسی است. بهترین و مطمئن ترین منبع برای دریافت وقایع تاریخ اسلام حدیث معصومان علیهم السلام است. از وقایع مهم صدر اسلام، ورود شهربانو دختر پادشاه ساسانی به بلاد مسلمین و ازدواج او با امام حسین علیه السلام است. مورخان درباره این واقعه، سخنان گوناگونی ایراد نمودهاند. اما در میان محدّثان سترگ؛ صفار، کلینی، صدوق و مفید، ورود آن بانوی همام را در عهد خلیفه دوم، سوم و چهارم روایت نمودهاند. نوشتار پیش رو به سبب آنکه عبارت شیخ مفید را حدیث تشخیص نداده، از محل بحث خارج و روایت صفار، کلینی و صدوق را به بوته نقد و آزمون میکشاند. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری دادهها به شیوه کتابخانهای به اعتبار سنجی سند روایت صفار، کلینی و صدوق پرداخته و روایت صدوق را به سبب راویان مهمل و ضعیف، غیر معتبر میداند و روایت صفار و کلینی را با چند چالشِ جدی رجالی مواجه میبیند. چنانچه نهاوندی و عمرو بن شمر در کتب رجالی قدما تضعیف شدهاند. مقاله حاضر با استناد به قواعد رجالی همچون: دلالت اکثار روایت اجلاء بر وثاقت، رد اتهام غلوّ توسط قدما، نبودن در مستثنیات ابن ولید و... بر اساس تراکم ظنون، وثاقت نهاوندی و عمرو بن شمر را احراز نموده و اعتبار سندی روایت صفار و کلینی، مبنی بر وقوع ازدواج در زمان خلیفه دوم را اثبات میکند. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240862.html ایجاد حکومت دینی تمدن‌ساز یکی از دغدغه‌های اساسی جوامع اسلامی در عصر حاضر است. در این میان، قرآن کریم با ارائه الگوهای عینی از حکمرانی الهی، می‌تواند راهنمایی نظری و عملی برای تحقق این آرمان باشد. سوره یوسف(ع) از برجسته‌ترین نمونه‌هایی است که در قالب روایتی تاریخی، الگویی منسجم از حکومت دینی را ترسیم می‌کند و پیوندی میان ایمان، عقلانیت و مدیریت اجتماعی برقرار می‌سازد. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با تمرکز بر آیات کلیدی این سوره انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد سورۀ یوسف تصویری منسجم از حکومت دینی تمدنی عرضه می‌کند که بر عدالتِ اقتصادی در مدیریت و توزیعِ منابع، مدیریتِ بحران با آینده‌نگری و سازمان‌دهیِ اداری، و رهبریِ اخلاقیِ مبتنی بر عفو، صداقت و وفاداری به وحی استوار است؛ تعاملِ این مؤلفه‌ها صورتی از ولایتِ کارآمد را نشان می‌دهد که از سطحِ توصیه‌های اخلاقی فراتر می‌رود و استعدادِ نهادسازی دارد. حدودِ پژوهش آن است که چارچوبِ حاضر بر سورۀ یوسف مبتنی است؛ ازاین‌رو تعمیمِ آن به مدلِ عامِ قرآنی نیازمندِ اعتبارسنجیِ میان‌سوره‌ای و توسعۀ مقایسه‌ای در پژوهش‌های آتی است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای نظریه‌پردازی در حکمرانیِ دینی و سیاست‌گذاریِ فرهنگی در تمدنِ نوینِ اسلامی فراهم آورد. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240891.html  مقاله حاضر به بررسی تحلیل گستره نبوت حضرت موسی علیه السلام بر اساس استنباط فرآیندی می پرداز. به راستی بر اساس استنباط فرآیندی، از میان نظریات منطقه ای یا جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام، کدام یک از ادله قوی تر برخوردار است؟ و نقد دیدگاه مقابل با توجه به چه مرحله یا مراحلی از فرآیند استنباط است؟ با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر رویکرد تحلیل تعلیمی علاوه بر اینکه می توان به پرسش مذکور پاسخ گفت، به ضرورت روشمندسازی استنباط کلامی با ارائه الگوی آن دست یافت. به تصویر کشیدن استنباط فرآیندی در علم کلام از جمله مزیت ها و نوآوری های تحقیق حاضر است.از میان یازده فرضی که در مقاله امکان اعلام نتیجه بر اساس آنها اعلام گردید فرض اول مورد پذیرش واقع شد. با پذیرش جریان اصل در اعتقادات، و پذیرش عمومات، اطلاقات و قواعد مخالف اصل، عدم تاثیر مقیدات ادله عام، پذیرش ادله خاص دال بر جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام، نپذیرفتن بقاء ادله عام ذکر شده در مرحله پنجم، و انکار دلالت ادله خاص ذکر شده در مرحله هفتم می توان جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام را نتیجه گرفت و با وجود ادله عام و خاص مقبول و مورد پذیرش، نوبت به ابراز نظر بر اساس اصل عملی نمی رسد. روش تحلیل تعلیمی ضمن مراحل هشتگانه استنباط سبب شد اولا نسبت به هر مرحله به صورت جداگانه تامل صورت بگیرد ثانیا برآینده نظر در هر مرحله سبب تولید نتیجه کلی و نهایی گردد و ثالثا نظریات رقیب نیز بر اساس این مراحل مذکور تولید گردد. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240858.html یکی از آموزه‏های مشترکی که خداوند از انبیای الهی خواسته به امت‏هایشان بیاموزند اعتقاد به بداء است. با این وجود یهودیان، مسیحیان و اهل سنت با آموزه بداء مخالفند. از جمله وجوه مخالفت با اعتقاد به این آموزه آن است که آن را مستلزم انتساب جهل و ندامت به خداوند می دانند. اما شیعه با وجود آنکه به شدت با انتساب مزبور مخالف است بداء را به خداوند نسبت می‏دهد. دلیل اصلی شیعه در این زمینه نقل است. روایات فراوانی در الکافی و التوحید در باب بداء آمده است. قرآن کریم هم به مناسبت‏ها و به شکل‏های مختلفی درباره بداء سخن گفته است که البته لزوما همه مفسران از آنها بداء را برداشت نکرده‏اند. یکی از زمینه های قابل پی‏گیری درباره بداء در قرآن، ردیابی مصادیق احتمالی آن است. از جمله مصادیق محتمله، آیات ناظر به ایمان ساحرانی است که در حضور فرعون به رویارویی با حضرت موسی (ع) برخاستند. پژوهش حاضر بنا دارد به این سؤال پاسخ دهد که آیا خداوند در این ماجرا درصدد بیان یکی از مصادیق وقوع بداء است؟ روشی که برای پاسخ به این پرسش اتخاذ شده، توصیفی، تحلیلی و انتقادی و با تمرکز بر منابع امامیه و دیدگاه قائلان به بداء در این ماجرا است. دستاورد این مقاله هم آن است که هرچند می‏توان با این اعتبار با آن تطبیق همراه شد که امری پیش بینی ناشده برای عده‏ای رخ داده، ولی برای انتساب آن به خداوند نمی‏توان به همین مقدار بسنده کرد و باید مستند قابل اعتمادی بر وقوع نوعی محو و اثبات در لوح و اثبات نسبت به این ماجرا ارائه کرد. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240866.html رنج آگاهانه و اختیاری امام معصوم، نه یک رخداد صرفاً تاریخی، بلکه بخشی از مأموریت الهی و ابزار هدایت امت است. با این حال، بیشتر پژوهش‌های پیشین به ابعاد احساسی یا روایت تاریخی پرداخته و کمتر به تحلیل ساختارمند «اختیار در پذیرش رنج» و نقش آن در «تحول معنوی جمعی» توجه داشته‌اند.پرسش اصلی این پژوهش آن است که رنج اختیاری امام معصوم چگونه می‌تواند به‌مثابه محرک هدایت و بازسازی معنوی جامعه عمل کند؟ این پرسش، در مواجهه با شبهاتی مانند ناخواسته بودن شهادت یا ناکامی سیاسی امام، اهمیت مضاعف می‌یابد.لذا مقاله حاضر با رویکردی بین‌رشته‌ای، جایگاه رنج اختیاری امام را در چارچوب آموزه «حجت الهی» در کلام امامیه تبیین کرده و آن را با نظریه‌های تحول جمعی در علوم اجتماعی، از جمله «شوک اخلاقی» و «حافظه جمعی»، تطبیق می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که چنین رنجی، علاوه بر نقش معرفتی در هدایت فردی، می‌تواند چارچوب‌های پیشین فهم و ارزش‌های جامعه را به چالش کشیده و در نتیجه، مردمان را به جست‌وجوی معانی تازه و بازسازی هویت جمعی وادارد؛ فرایندی که انسجام دینی و پویایی اعتقادی جامعه را در بلندمدت تضمین می‌کند. بدین جهت نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی مفهومی برای پیوند «اختیار در رنج» و «تحول جمعی» است که خلأ موجود در ادبیات کلامی و جامعه‌شناسی دین را پر می‌سازد و پاسخی معاصرپسند به پرسش‌های انتقادی درباره چرایی و کارکرد رنج امام فراهم می‌آورد. https://rahnama.isri.ac.ir/article_240898.html برخورد با دشمنان یکی از موضوعات محوری در آموزه‌های قرآن کریم است که در بستر تاریخی بعثت پیامبر اعظم(ص) شکل گرفته و به‌تدریج سامان یافته است. در این دوره، گروه‌هایی چون کفار، مشرکان، یهودیان و منافقان به‌عنوان تهدیدهای اصلی در برابر دعوت اسلامی مطرح بوده‌اند. مقاله حاضر با هدف بررسی شیوه‌های مواجهه قرآن کریم با این گروه‌ها در دوره نبوی نگاشته شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که قرآن کریم چه روش‌ها و راهکارهایی را برای مقابله با دشمنان در این دوره به‌کار گرفته است؟ نوع تحقیق کیفی است و با روش اسنادی و تحلیل مضمون داده های جمع آوری و تجزیه و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن‌کریم در برخورد با دشمنان اسلام، رویکردی مرحله‌ای و ترکیبی اتخاذ کرده است؛ به‌گونه‌ای که ابتدا بر شیوه‌های نرم مانند مدارا، تبیین، تربیت و تبلیغ تأکید دارد و در صورت ناکارآمدی این روش‌ها، به مبارزه سخت و جهاد روی می‌آورد. همچنین، قرآن با توجه به ماهیت هر گروه دشمن، شیوه‌ای خاص برای مقابله با آن‌ها ارائه داده و در برابر هر نوع تهدید، راهکاری متناسب توصیه کرده است. https://rahnama.isri.ac.ir/article_241102.html ضرورت بازخوانی گفتمان حضرت زهرا (س) در دفاع از فدک، ریشه در نیاز مبرم به فهم عمیق‌تر سازوکارهای مقاومت مدنی و حقوقی در مواجهه با قدرت‌های حاکم دارد. این پژوهش، با هدف تحلیل نوآورانه ابعاد حقوقی و سیاسی خطبه فدکیه و سایر مواضع ایشان، چگونگی مشروعیت‌زدایی از خلافت غاصبانه و تثبیت حقانیت اهل‌بیت (ع) را بررسی می‌کند. روش تحقیق حاضر، توصیفی-تحلیلی و از نوع کیفی است که با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی و تئوری‌های مقاومت مدنی، به تبیین دقیق ابعاد مسئله می‌پردازد. مهم‌ترین یافته تحقیق نشان می‌دهد که حضرت زهرا (س) با استفاده از استدلال‌های قرآنی، روایی و حقوقی، نه تنها مشروعیت اقتصادی غصب فدک را به چالش کشیدند، بلکه بنیان‌های مشروعیت سیاسی خلافت موجود را متزلزل ساختند و الگویی بی‌بدیل از مقاومت مدنی مبتنی بر حق‌طلبی و آگاهی‌بخشی را ارائه نمودند که تبعات تاریخی و کلامی عمیقی در پی داشت. این تحقیق، با ارائه‌ی برداشتی نوین از مبارزات ایشان، جایگاه ایشان را به عنوان پیشگام مقاومت مدنی و حقوقی در تاریخ اسلام تبیین می‌کند.