پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 صفحات نخست 243174 10.22034/gr.2026.243174 FA Journal Article https://rahnama.isri.ac.ir/article_243174_0c6635fbc7b75270cd7819466584caaf.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Comparing the methods of Ayatollah Seyyed Mohammad Saeed Hakim and Allama Jafar Morteza in examining the Prophet's biography مقایسه روش آیت‌الله سید محمدسعید حکیم و علامه سیدجعفر مرتضی در بررسی سیره نبوی 1 20 240867 10.22034/gr.2026.560794.1129 FA حامد جوکار استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران. 0000-0002-0310-6711 Journal Article 2025 11 19 A documentary and content analysis of the narrations concerning the Prophet’s biography is one of the most important topics in Islamic studies. Most of the works written by early scholars in this field are either based on mere reporting, like Ibn Hisham’s *Al-Sīrah*, or employ a combinatory method (transmitting and compiling narrations), like Ya’qubi’s *Tārīkh*. In the contemporary period, the analytical method in historical reports has become one of the most important approaches in the study of the Prophet’s biography. Among the notable works compiled by Shiite scholars in this regard are *Al-Ṣaḥīḥ min Sīrat al-Nabī al-Aʿẓam (PBUH)* by Sayyid Jaʿfar Murtadā al-ʿĀmilī and the book *Khātam al-Nabiyyīn (PBUH)* by the late Sayyid Muḥammad Saʿīd al-Ḥakīm. Both works are dedicated to the analytical study of the Prophet’s biography, and although one is detailed and the other concise, each author has endeavored, through a unique method and remarkable precision, to analyze the concepts of the Prophet’s biography. This article attempts to use a descriptive-analytical method to compare the scholarly approaches of these two figures in processing and examining the Prophet’s biography. The late ʿĀmilī, while explaining the prophetic character and examining the phenomenon of the prohibition of ḥadīth and its role in distorting historical truths and the spread of fabricated narrations, discusses the role of storytellers in this regard. After describing the chaotic principles and criteria in compiling the biography, he presents, from his own perspective, principles, regulations, and criteria for conducting sound scholarly research. Instead, by drawing on various historical and ḥadīth sources and paying attention to social and political issues, he sought to provide a contemporary reading of the concepts of the Prophet’s biography. By returning to authentic sources and adopting correct methods of understanding and interpreting these sources, and by utilizing the luminous biography of the Prophet (PBUH), they can overcome their contemporary challenges. بررسی سندی و محتوایی روایات سیره پیامبر(ص) از مهم‌ترین موضوعات مطالعات اسلامی است. عمده آثاری که توسط قدما در این خصوص نگارش یافته، یا مانند سیره‌ ابن‌هشام مبتنی بر گزارش محض است، یا مانند تاریخ یعقوبی به روش ترکیبی. در دوره معاصر روش تحلیلی در گزارش‌های تاریخی یکی از مهم‌ترین روش‌ها در مطالعات سیره‌ است. از جمله آثار قابل توجهی که توسط دانشیان شیعی در این خصوص تدوین شده کتاب الصحیح من سیرة النبی الأعظم(ص) تألیف سیدجعفرمرتضی عاملی و دیگری کتاب خاتم‌النبیین(ص) اثر سید‌محمدسعید حکیم است. در این مقاله کوشش شده با روش توصیفی‌تحلیلی به مقایسه روش علمی این دو شخصیت در پردازش و بررسی سیره نبوی پرداخته شود. عاملی ضمن تبیین سیمای نبوی و بررسی پدیده منع حدیث و نقش آن در تحریف حقایق تاریخی و رواج احادیث جعلی، از نقش قصه‌پردازان در اینباره سخن می‌گوید و پس از تشریح اصول و معیارهای آشفته در تدوین سیره، اصول، ضوابط و معیارهایی برای انجام پژوهش علمی صحیح از دیدگاه خود ارائه می‌دهد. حکیم نیز بر اساس روش‌های مرسوم در سیره‌نگاری عمل نکرده، بلکه با بهره‌گیری از منابع مختلف تاریخی و حدیثی و توجه به مسائل اجتماعی و سیاسی کوشیده خوانشی روزآمد از مفاهیم سیره‌نبوی ارائه نماید. به علاوه در این اثر علمی ایشان تلاش نموده ضمن زدودن برخی شبهات حول شخصیت پیامبر(ص)، راه‌کارهایی برای جوامع اسلامی ارائه نماید تا ضمن بازگشت به منابع اصیل و روش‌درست فهم‌ و ‌برداشت از منابع، با بهره‌گیری از سیره‌نورانی پیامبر(ص) بر مشکلات معاصر خویش غلبه نمایند.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240867_b6e4a8bc33e7ea7202bcafbfad8f2fe2.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Analysis and Critique of the Mechanism by Which Miracles Indicate the Truthfulness of a Prophet in the Thought of the Ash‘arites and Mu‘tazilites, with a Focus on the Theological-Philosophical Foundations of the Imami Shi‘a تحلیل و نقد سازوکار دلالت معجزه برصدق مدعای نبی در اندیشه اشاعره و معتزله با تکیه بر مبانی کلامی-فلسفی امامیه 21 40 240860 10.22034/gr.2026.542446.1074 FA محمد عباس‌زاده‌جهرمی دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه جهرم ابراهیم رستمی دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز نجمه رضوی کوشکی دانش‌پژوه سطح چهار حوزه علمیه جامعه‌النور شیراز 0009-0007-2612-3585 Journal Article 2025 08 20 The issue of miracle's indication on the truthfulness of the prophet's claim is one of the fundamental topics in Islamic theology. This research critically examines the mechanism of miracle's indication in proving prophethood from the perspective of Ash'ari and Mu'tazili schools, with emphasis on Imamiyyah teachings. The main question is how the mechanism of miracle's indication on the truthfulness of the prophet's claim is explained according to Ash'ari and Mu'tazili, and what criticisms are directed at them based on the Imamiyyah view. The hypothesis is that the Imamiyyah approach, relying on rationality and philosophical principles, presents a solid and defensible indication for miracle that is not found in other schools. The research method is analytical-critical, based on theological and philosophical sources of the three schools. Findings show that Ash'ari consider miracle's indication as sam'i (auditory/revelation-based), meaning it is only comprehensible through religious transmission; while Mu'tazili consider it as wad'i (conventional), meaning based on divine convention. Both approaches face indicational and epistemological challenges. However, Imamiyyah, by relying on its epistemological and anthropological foundations and proper application of rules such as the principle of grace (lutf), rational goodness and badness (husn wa qubh), and the ugliness of leading to ignorance (qobh eghra' be jahl), establishes a logical and rational connection between miracle and the truthfulness of the claimant that addresses these challenges. Therefore, the Imamiyyah theory in proving prophethood possesses greater epistemological coherence and is more effective in rational dialogue. مقاله حاضر به بررسی و نقد سازوکار دلالی معجزه در اثبات نبوت از منظر اشاعره و معتزله و با تأکید بر آموزه‌های امامیه می‌پردازد. پرسش اصلی این است که از نظر اشاعره و معتزله سازوکار دلالی معجزه بر صدق مدعای نبی چگونه است و مبتنی بر نگاه امامیه چه انتقاداتی به آن‌ها وارد است؟ فرضیه این است که رویکرد امامیه با تکیه بر عقلانیت و مبانی فلسفی، دلالتی استوار و قابل دفاع برای معجزه ارائه می‌کند که در مکاتب دیگر یافت نمی‌شود. روش تحقیق تحلیلی ـ انتقادی و مبتنی بر منابع کلامی و فلسفی مکاتب سه‌گانه است. یافته‌ها نشان می‌دهد اشاعره دلالت معجزه را سمعی می‌دانند؛ یعنی تنها از طریق نقل شرعی قابل فهم است و معتزله دلالت را وضعی، یعنی قراردادی فرض می‌کنند؛ هر دو رویکرد با چالش‌های دلالی و معرفتی مواجه‌اند. اما امامیه با استناد به مبانی معرفت‌شناسانه و انسان‌شناسانه خود و کاربست صحیح قواعدی چون قاعده لطف، حسن و قبح عقلی و قبح اغراء به جهل، پیوندی منطقی و عقلانی میان معجزه و صدق مدعی برقرار می‌کند که این چالش‌ها را پاسخگوست. بنابراین نظریه امامیه در اثبات نبوت از انسجام معرفتی بیشتری برخوردار و در گفت‌وگوی عقلانی کارآمدتر است.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240860_ae9c13d6cf807c003b6fcf50877de713.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Explaining the Key Components of an Ideal Islamic Governor; Emphasizing Sha‘baniyah Supplications تبیین مولفه های حکمران در تراز اسلام؛ با تاکید بر مناجات شعبانیه 41 60 240861 10.22034/gr.2026.542629.1075 FA محمداسماعیل عبداللهی استادیار گروه حکمرانی فرهنگی و اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. طیبه علائی کارشناسی مدیریت دولتی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 21 The search for an optimal governance model is a primary concern in political thought. However, a serious theoretical gap exists in the sphere of Islamic governance, as the existing literature has often neglected the existential and spiritual dimensions of the ruler, overlooking the potential of mystical texts such as the Sha'baniyyah Supplication, since this supplication, as an educational and epistemological text, can provide a novel framework for re-conceptualizing the model of Islamic governance. This research, aiming to fill this gap, sought to extract and elucidate the key components of the optimal ruler's model from within the text of the Sha'baniyyah Supplication. The present research was conducted with a qualitative, descriptive-analytical approach and a library-based method. The content of the supplication was analyzed to identify and categorize fundamental concepts. The findings revealed a four-part model for rulers of the Islamic standard: 1) intellectual humility, 2) organizational piety and structural integrity, 3) active trust (tawakkul) and a dynamic balance between fear (khawf) and hope (raja), and 4) fundamental hopefulness and an afterlife-oriented horizon. This research indicates that Islamic governance is rooted in the inner transformation of the ruler, shifting the focus from structural processes to the ruler's personality. The implications of this research include providing a practical framework for the selection and training of managers and offering a profound, indigenous perspective for future studies in governance, whereby future studies can expand the research path by analyzing other mystical texts and empirically testing this model. جستجو برای الگوی حکمرانی مطلوب، دغدغه‌ای اصلی در اندیشه سیاسی است. با این حال، در حوزه حکمرانی اسلامی، خلأ نظری جدی وجود دارد؛ زیرا ادبیات موجود اغلب ابعاد وجودی و معنوی حاکم را نادیده گرفته و از ظرفیت متون عرفانی مانند مناجات شعبانیه غفلت ورزیده است، زیرا مناجات شعبانیه، به‌عنوان متنی تربیتی و معرفتی، می‌تواند بستری نوین برای بازخوانی الگوی حکمرانی اسلامی فراهم آورد. این پژوهش با هدف پر کردن این خلأ، به استخراج و تبیین مؤلفه‌های کلیدی الگوی حاکم مطلوب از دل متن مناجات شعبانیه پرداخت. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی، توصیفی-تحلیلی و به روش کتابخانه‌ای انجام شد. محتوای مناجات برای شناسایی و دسته‌بندی مفاهیم بنیادین تحلیل گردید. یافته‌ها یک الگوی چهار بخشی را برای حاکمران تراز اسلام آشکار ساخت: ۱) فروتنی فکری، ۲) تقوای سازمانی و صداقت ساختاری، ۳) توکل فعال و تعادل پویای خوف و رجا، و ۴) امیدواری بنیادین و افق آخرت‌محور. این تحقیق نشان می‌دهد که حکمرانی اسلامی ریشه در تحول درونی حاکم دارد و تمرکز را از فرآیندهای ساختاری به شخصیت او منتقل می‌سازد. پیامدهای این پژوهش، ارائه یک چارچوب کاربردی برای گزینش و آموزش مدیران و ارائه یک چشم انداز عمیق و بومی برای مطالعات آینده در حکمرانی است که مطالعات آینده می‌توانند با تحلیل سایر متون عرفانی و آزمون عملی این مدل، مسیر پژوهش را گسترش نمایند.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240861_be36e0ae3d8b471df23c5f4f70bf6193.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 A Comparative Study of the Views of Sahib al-Jawahir and Ibn Abidin on Political Legitimacy in the Systems of Imamate and Caliphate مطالعه تطبیقی دیدگاه‌ صاحب جواهر و ابن عابدین درباره مشروعیت سیاسی در نظام امامت و خلافت 61 80 240865 10.22034/gr.2026.544029.1078 FA علی فارسی مدان استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشکدۀ مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0003-3226-0264 مهدی شمس آبادی کارشناسی ارشد مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب دانشکده مذاهب، قم، ایران 0009-0009-0124-7316 Journal Article 2025 08 29 Religious governance has consistently constituted a fundamental issue in Muslim political thought. Nevertheless, the manner of articulating the foundations of legitimacy and its requirements is not uniform across different schools. The main objective of this study is to explicate and comparatively examine the foundations of legitimacy and the characteristics of the ruler from the perspectives of Sahib al-Jawahir and Ibn Abidin in order to clarify how the differences in their underlying principles of political legitimacy distinguish the theoretical and practical bases of their thought and to identify points of convergence and divergence between their views. The significance of this research lies in the fact that both scholars are among the most prominent representatives of their respective schools and that their works continue to serve as authoritative references in contemporary studies. The comparative analysis indicates that Sahib al-Jawahir regards authority over governance as a divine office exclusive to prophets and Imams and considers its continuation during the period of occultation legitimate through the jurist’s deputation whereas Ibn Abidin views the caliphate as a legal and social institution realized through allegiance nomination or even force and domination. Despite these differences both scholars emphasize the necessity of governance for the implementation of Islamic rulings and the preservation of social order. This research employs a descriptive analytical method with a comparative approach. حکومت دینی همواره یکی از مباحث بنیادین اندیشه سیاسی مسلمانان بوده است؛ با این حال، شیوه تبیین مبانی مشروعیت و الزامات آن در مکاتب مختلف یکسان نیست. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین و بررسی تطبیقی مبانی مشروعیت و ویژگی‌های حاکم از منظر صاحب جواهر و ابن‌عابدین است تا روشن شود تفاوت مبانی این دو فقیه در مشروعیت حاکمیت سیاسی چگونه بنیان‌های نظری و عملی اندیشهٔ آنان را از یکدیگر متمایز می‌سازد و چه نقاط اشتراک و افتراقی میان دیدگاه‌هایشان وجود دارد. ضرورت تحقیق از آن‌روست که هر دو اندیشمند از برجسته‌ترین نمایندگان مکاتب خود بوده و آثار آنان همچنان مرجع تحقیقات به شمار می‌رود. بررسی تطبیقی نشان می‌دهد صاحب جواهر ولایت بر حکومت را منصبی الهی ویژه پیامبران و ائمه‌(ع) دانسته و استمرار آن را در عصر غیبت از طریق نیابت فقیه، مشروع می‌داند، در حالی که ابن عابدین خلافت را نهادی حقوقی و اجتماعی می‌بیند که با بیعت، استخلاف یا حتی قهر و غلبه تحقق می‌یابد؛ با وجود این تفاوت‌ها، هر دو بر ضرورت وجود حاکمیت برای اجرای احکام شرعی و حفظ نظم اجتماعی تأکید دارند. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240865_d2af9aaa6402be589885d1aa2692049f.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 A Comparative Study of the Text of the Ghadir Sermon in Classical Sources of Both Islamic Schools: A Basis for Understanding the Meaning of the Term 'Mawlā' مطالعه مقایسه‌ای متن خطبه غدیر در منابع کهن فریقین؛ بستری برای فهم معنای واژه «مولی» 81 100 240859 10.22034/gr.2026.534236.1056 FA حسین قاضی خانی استادیار گروه تاریخ تشیع، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. Journal Article 2025 07 13 Since early times, there has been a long-standing debate between Shi‘a and Sunni scholars regarding the meaning of the word “mawlā” in the statement of the Messenger of God (PBUH) at Ghadir Khumm. To understand this term, various methods have been employed, such as consulting classical lexicons and examining its semantic usage in the Qur’an and Hadith. Another approach, however, is to study the phrases used by the Messenger of God (PBUH) in the Ghadir sermon itself, in order to understand how he applied the term mawlā in context. The central question, therefore, is: what were the actual words of the Messenger of God (PBUH) in the Ghadir sermon, and what meaning of mawlā can be derived from them? By examining early Shi‘a and Sunni sources up to the fifth century and comparing the transmitted versions of the sermon, it becomes evident that the main themes include: references to the Prophet’s approaching death, entrusting the community with two precious legacies, emphasizing the precedence of God and His Messenger over the believers, introducing Imam ʿAlī (AS), and offering prayers for him. These interrelated themes indicate that the sermon primarily concerned the question of succession, and that the Messenger of God (PBUH) used the word mawlā in the sense of wilāyah (authority or leadership). از دیرباز بر سر معنای واژه «مولی» در سخنان رسول‌خدا(ص) در غدیر خم میان شیعیان و اهل سنت اختلاف است. در راستای فهم این واژه از شیوه‌های مختلفی مانند مراجعه به نظر اهل لغت و کاوش معنایی در آیات و روایات بهره گرفته شده است. یکی از شیوه‌های فهم معنی واژه، می‌تواند رجوع به عبارات خطبه رسول خدا(ص) در غدیر باشد تا بر اساس آن بتوان کاربست معنایی این واژه توسط حضرت را فهم کرد. سوال این است که عبارت‌های خطبه رسول‌الله(ص) در غدیر چه بوده است و بر اساس آن چه معنایی از واژه «مولی» برداشت می‌شود؟ با مراجعه به کهن‌نگاشته‌های شیعه و اهل سنت تا قرن پنجم و مقایسه عبارت‌ها، مشخص می‌شود محورهای نزدیکی زمان رحلت رسول‌خدا(ص)، به یادگار نهادن دو امانت گرانبها، اولویت خدا و رسول بر مؤمنان، معرفی امام علی(ع) و دعاها در زمره موضوعات مطرح شده در این خطبه هستند. موضوعاتی در پیوند وثیق با هم که نشان می‌دهند خطبه بر مساله جانشینی بوده و واژه «مولی» در عبارت حضرت کاربست در معنای ولایت دارد.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240859_a1b9f4d6b8ddce78c8b2bf31fb1dcc92.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Rereading the Origin of Infallibility Based on Mulla Sadra's Philosophy of Action بازخوانی منشأ عصمت بر اساس فلسفه عمل ملاصدرا 101 120 241037 10.22034/gr.2026.546513.1083 FA جواد قدیری حاجی آبادی دکتری فلسفه تطبیقی، مدرس حوزه و دانشگاه 0009-0005-3628-7597 سیدعباس موسوی استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه الزهرا(س) Journal Article 2025 09 11 The origin of infallibility is one of the controversial topics under the topic of the infallibility of the prophets and pure imams (a.s.), and various theories based on different principles have been proposed in this regard. This article, regardless of the definition and scope of infallibility and focusing on practical infallibility and as a proof of infallibility, discusses and examines the origin of infallibility. At the beginning, it refers to the views raised about the origin of infallibility and discusses theories such as "knowledge and understanding", "love", "perfection of the intellect", "grace based on four causes", "will and choice", "knowledge and will", "knowledge and will and perfection of intellect". Then, while presenting Mulla Sadra's philosophy of action and referring to the principles of will which include imagination, confirmation, desire and emphasized desire, it presents a distinctive perspective in analyzing the origin of infallibility and similar views are criticized and examined. According to Mulla Sadra's philosophy of action and philosophical analysis of human will, the origin of infallibility is passion and love, but intense love that has overcome other loves. Knowledge, wisdom, and previous choices only affect human will when they cause love to arise and go through the process of intensifying and overcoming other loves. This article has collected information by referring to original theological sources and Mulla Sadra's works using a library method and then presented its final assessment by analyzing Mulla Sadra's philosophy of action. منشأ عصمت یکی از عناوین بحث برانگیز، ذیل موضوع عصمت انبیاء و ائمه اطهار(ع) است و نظریه های گوناگونی مبتنی بر مبانی متفاوت، در این رابطه مطرح شده است. این جستار فارغ از تعریف و محدوده ی عصمت و ناظر به عصمت عملی و در مقام ثبوت عصمت، به بحث پرداخته و منشأ عصمت را مورد بررسی قرار می دهد. در آغاز اشاره ای به دیدگاه های مطرح شده پیرامون منشأ عصمت داشته و به نظریاتی چون "علم و معرفت"، "محبت"، "کمال قوه عقل"، "لطف مبتنی بر اسباب چهارگانه"، "اراده و انتخاب"، "علم و اراده"، "علم و اراده و کمال عقل"، پرداخته شده است؛ سپس در ادامه ضمن طرح فلسفه عمل ملاصدرا و اشاره به مبادی اراده که شامل تصور، تصدیق، شوق و شوق مؤکد می شود، در تحلیل منشأ عصمت، دیدگاه متمایزی را ارائه نموده و دیدگاه های مشابه مورد نقد و بررسی قرار گرفته اند. با توجه به فلسفه عمل ملاصدرا و تحلیل فلسفی اراده ی انسان، منشأ عصمت، همان شوق و محبت است، اما محبت شدیدی که بر سایر محبت ها غلبه یافته باشد. معرفت، خردمندی و انتخاب های پیشین تنها زمانی بر اراده ی انسان تأثیر دارند که موجب ایجاد محبت شده و فرآیند شدت یافتن و غلبه بر سایر محبت ها را سپری کنند. این مقاله با مراجعه به منابع اصیل کلامی و آثار ملاصدرا با روش کتابخانه ای به جمع آوری اطلاعات پرداخته و سپس با تحلیل فلسفه عمل ملاصدرا، ارزیابی نهایی خود را ارائه نموده است.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_241037_f3747b8108c7c49cacd81747b7069e7e.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Verification of the documentary and genealogical authenticity of the narrations of "The Marriage of Imam Hussein (a.s.) and Hazrat Shahrbanu" in the era of the second and third caliphs اعتبار سنجی سندی و رجالی روایات «ازدواج امام حسین علیه السلام و حضرت شهربانو» در عصر خلیفه دوم و سوم 121 140 241069 10.22034/gr.2026.531809.1049 FA عبدالمجید علیمحمدی دانش آموخته سطح 4 حوزه علمیه قم؛ معاون پژوهش حوزه علمیه سالار شهیدان علیه السلام تبریز 0000-0002-5457-6588 کریم علی محمدی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهید مدنی آذربایجان 0000-0002-0460-523X Journal Article 2025 06 30 Exploring historical events in hadith sources is one of the challenges of hadith studies. The best and most reliable source for understanding the events of Islamic history is the hadith of the infallibles (peace be upon them). One of the important events of early Islam was the arrival of Shahrbanu, the daughter of the Sassanid king, to Muslim lands and her marriage to Imam Hussein (peace be upon him). Historians have made various statements about this event. However, among the great hadith scholars; Saffar, Kulayni, Saduq, and Mufid narrated the arrival of that lady of Hamam during the reign of the second, third, and fourth caliphs. The following article, because it does not recognize Sheikh Mufid’s statement as a hadith, goes beyond the scope of the discussion and subjects the narrations of Saffar, Kulayni, and Saduq to criticism and examination. The present article uses a descriptive-analytical method and data collection in a library manner to validate the narrations of Saffar, Kulayni, and Saduq, and considers Saduq’s narration to be unreliable due to its weak and unreliable narrators, and sees Saffar and Kulayni’s narrations facing several serious challenges from the standpoint of tradition. If Nahwandi and Amr ibn Shammar have been weakened in the books of the ancients, the present article, citing the rules of the tradition such as: the indication of the abundance of the narration of Ijlaa for its reliability, the rejection of the accusation of exaggeration by the ancients, the absence of Ibn Walid's exceptions, etc., based on the accumulation of suspicion, establishes the reliability of Nahwandi and Amr ibn Shammar and proves the reliability of the narration of Saffar and Kulayni, stating that the marriage took place during the time of the second caliph. کنکاش وقایع تاریخی در منابع حدیثی یکی از چالشهای حدیث شناسی است. بهترین و مطمئن ترین منبع برای دریافت وقایع تاریخ اسلام حدیث معصومان علیهم السلام است. از وقایع مهم صدر اسلام، ورود شهربانو دختر پادشاه ساسانی به بلاد مسلمین و ازدواج او با امام حسین علیه السلام است. مورخان درباره این واقعه، سخنان گوناگونی ایراد نمودهاند. اما در میان محدّثان سترگ؛ صفار، کلینی، صدوق و مفید، ورود آن بانوی همام را در عهد خلیفه دوم، سوم و چهارم روایت نمودهاند. نوشتار پیش رو به سبب آنکه عبارت شیخ مفید را حدیث تشخیص نداده، از محل بحث خارج و روایت صفار، کلینی و صدوق را به بوته نقد و آزمون میکشاند. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری دادهها به شیوه کتابخانهای به اعتبار سنجی سند روایت صفار، کلینی و صدوق پرداخته و روایت صدوق را به سبب راویان مهمل و ضعیف، غیر معتبر میداند و روایت صفار و کلینی را با چند چالشِ جدی رجالی مواجه میبیند. چنانچه نهاوندی و عمرو بن شمر در کتب رجالی قدما تضعیف شدهاند. مقاله حاضر با استناد به قواعد رجالی همچون: دلالت اکثار روایت اجلاء بر وثاقت، رد اتهام غلوّ توسط قدما، نبودن در مستثنیات ابن ولید و... بر اساس تراکم ظنون، وثاقت نهاوندی و عمرو بن شمر را احراز نموده و اعتبار سندی روایت صفار و کلینی، مبنی بر وقوع ازدواج در زمان خلیفه دوم را اثبات میکند.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_241069_76fa97df216195587f192864e52f7a82.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Interpretive-Analytical Study of the Relationship between Tawḥīd-Based Governance and Civilizational Development in the Qur’an, with Emphasis on Sūrat Yūsuf تحلیل تفسیری رابطه حکومت توحیدی و تمدن‌سازی در قرآن با تأکید بر سوره یوسف 141 160 240862 10.22034/gr.2026.542829.1076 FA مهرناز گلی استادیار گروه علوم قران و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. الهه گلی دانش آموخته کارشناسی ارشد نهج البلاغه، مرکز پیام نور تفت، ایران. جمیله افروشته دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی و مدرس دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. Journal Article 2025 08 22 Establishing a religion-based, civilization-building government is among the fundamental concerns of contemporary Muslim societies. In this regard, the Holy Qur’an—by presenting concrete models of divine governance—can offer both theoretical and practical guidance for realizing this aspiration. Sūrat Yūsuf is one of the most prominent examples which, in the form of a historical narrative, delineates a coherent pattern of religious governance and forges a linkage between faith, rationality, and social administration. This study employs a descriptive–analytical method with a focus on the key verses of this sūrah. The findings indicate that Sūrat Yūsuf presents an integrated portrayal of civilizational religious governance grounded in (1) economic justice in the management and distribution of resources, (2) crisis management through foresight and administrative organization, and (3) ethical leadership based on forgiveness, honesty, and fidelity to revelation. The interaction of these components reflects a form of effective wilāyah (authoritative guardianship/leadership) that goes beyond merely ethical recommendations and possesses institution-building potential. A limitation of the present study is that its framework is based on Sūrat Yūsuf; therefore, extending it to a general Qur’anic model requires inter-sūrah validation and comparative development in future research. This framework can provide a basis for theorizing in religious governance and for cultural policymaking within the framework of the New Islamic Civilization. ایجاد حکومت دینی تمدن‌ساز یکی از دغدغه‌های اساسی جوامع اسلامی در عصر حاضر است. در این میان، قرآن کریم با ارائه الگوهای عینی از حکمرانی الهی، می‌تواند راهنمایی نظری و عملی برای تحقق این آرمان باشد. سوره یوسف(ع) از برجسته‌ترین نمونه‌هایی است که در قالب روایتی تاریخی، الگویی منسجم از حکومت دینی را ترسیم می‌کند و پیوندی میان ایمان، عقلانیت و مدیریت اجتماعی برقرار می‌سازد. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با تمرکز بر آیات کلیدی این سوره انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد سورۀ یوسف تصویری منسجم از حکومت دینی تمدنی عرضه می‌کند که بر عدالتِ اقتصادی در مدیریت و توزیعِ منابع، مدیریتِ بحران با آینده‌نگری و سازمان‌دهیِ اداری، و رهبریِ اخلاقیِ مبتنی بر عفو، صداقت و وفاداری به وحی استوار است؛ تعاملِ این مؤلفه‌ها صورتی از ولایتِ کارآمد را نشان می‌دهد که از سطحِ توصیه‌های اخلاقی فراتر می‌رود و استعدادِ نهادسازی دارد. حدودِ پژوهش آن است که چارچوبِ حاضر بر سورۀ یوسف مبتنی است؛ ازاین‌رو تعمیمِ آن به مدلِ عامِ قرآنی نیازمندِ اعتبارسنجیِ میان‌سوره‌ای و توسعۀ مقایسه‌ای در پژوهش‌های آتی است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای نظریه‌پردازی در حکمرانیِ دینی و سیاست‌گذاریِ فرهنگی در تمدنِ نوینِ اسلامی فراهم آورد.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240862_3fe557b50f08448313767b2bf3e29653.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Analysis of the Scope of the Prophethood of Moses (Peace Be Upon Him) Based on Process‑Based Inference تحلیل گستره نبوت حضرت موسی علیه السلام بر اساس استنباط فرآیندی 161 180 240891 10.22034/gr.2026.533744.1055 FA مهدی نصرتیان اهور دانشیار گروه کلام، دانشکده علوم و معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران Journal Article 2025 07 10 This article examines the scope of the prophethood of Prophet Moses (peace be upon him) based on procedural inference (process-based deduction). The central question is: according to procedural inference, which of the two views—the regional or the universal nature of the prophethood of Prophet Moses (peace be upon him)—is supported by stronger evidence? Furthermore, at which stage or stages of the inferential process can the opposing view be critiqued? By employing a descriptive-analytical method, with an emphasis on an instructional-analytical approach, the study not only provides an answer to the aforementioned question but also demonstrates the necessity of systematizing theological inference through the presentation of a methodological model. Depicting procedural inference in the discipline of kalām (Islamic theology) is among the key merits and innovations of the present research. Among the eleven hypotheses proposed in the article as possible bases for deriving a conclusion, the first hypothesis was accepted. By affirming the applicability of foundational principles in matters of belief, accepting generalities, absolutes, and principles that may operate contrary to the foundational presumption, denying the restrictive effect of qualifiers on general proofs, accepting specific proofs that indicate the universality of the prophethood of Prophet Moses (peace be upon him), rejecting the continuity of the general proofs mentioned in the fifth stage, and denying the probative force of the specific proofs mentioned in the seventh stage, the universality of his prophethood may be established. Given the presence of accepted and authoritative general and specific proofs, there remains no need to resort to practical principles (uṣūl ʿamaliyyah) to formulate a conclusion. The instructional-analytical method, implemented through the eight stages of inference, yielded three major outcomes: first, careful and independent reflection upon each stage; second, the generation of intermediate conclusions at every stage that collectively produce the final comprehensive result; and third, the formulation of competing viewpoints in accordance with these very stages. مقاله حاضر به بررسی تحلیل گستره نبوت حضرت موسی علیه السلام بر اساس استنباط فرآیندی می پرداز. به راستی بر اساس استنباط فرآیندی، از میان نظریات منطقه ای یا جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام، کدام یک از ادله قوی تر برخوردار است؟ و نقد دیدگاه مقابل با توجه به چه مرحله یا مراحلی از فرآیند استنباط است؟ با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و با تاکید بر رویکرد تحلیل تعلیمی علاوه بر اینکه می توان به پرسش مذکور پاسخ گفت، به ضرورت روشمندسازی استنباط کلامی با ارائه الگوی آن دست یافت. به تصویر کشیدن استنباط فرآیندی در علم کلام از جمله مزیت ها و نوآوری های تحقیق حاضر است. از میان یازده فرضی که در مقاله امکان اعلام نتیجه بر اساس آنها اعلام گردید فرض اول مورد پذیرش واقع شد. با پذیرش جریان اصل در اعتقادات، و پذیرش عمومات، اطلاقات و قواعد مخالف اصل، عدم تاثیر مقیدات ادله عام، پذیرش ادله خاص دال بر جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام، نپذیرفتن بقاء ادله عام ذکر شده در مرحله پنجم، و انکار دلالت ادله خاص ذکر شده در مرحله هفتم می توان جهانی بودن نبوت حضرت موسی علیه السلام را نتیجه گرفت و با وجود ادله عام و خاص مقبول و مورد پذیرش، نوبت به ابراز نظر بر اساس اصل عملی نمی رسد. روش تحلیل تعلیمی ضمن مراحل هشتگانه استنباط سبب شد اولا نسبت به هر مرحله به صورت جداگانه تامل صورت بگیرد ثانیا برآینده نظر در هر مرحله سبب تولید نتیجه کلی و نهایی گردد و ثالثا نظریات رقیب نیز بر اساس این مراحل مذکور تولید گردد.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240891_800e636c0a24ac3767701a789a96ba89.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 Badda in the Light of Prophethood: An Analysis of the Faith of Pharaoh's Magicians in Confrontation with the Miracles of Moses بداء در پرتو نبوت: تحلیل ایمان ساحران فرعون در رویارویی با معجزه حضرت موسی علیه السلام 181 200 240858 10.22034/gr.2026.533445.1053 FA ابراهیم نوئی دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران، ایران Journal Article 2025 07 09 One of the common teachings that God asked His prophets to teach their nations the belief in Badaa. However, Judaism, Christianity, and Sunnis oppose the doctrine of Badaa. However, Shia, despite strongly opposing the aforementioned attribution, attribute Badaa to God. The main reason for Shia in this regard is is hadiths and verses. There are many narrations in Al_Kaafi and Al_Tawhid about Badaa. The Holy Quran has also spoken about badaa on various occasions and in various ways, but of course, not all commentators have necessarily interpreted badaa from them. One of the areas of investigation into the phenomenon of badaa in the Quran is to trace its possible instances. Among the possible instances are the verses referring to the faith of the magicians who confronted Prophet Moses (PBUH) in the presence of Pharaoh. The present study aims to answer the question of whether God is trying to narrate one of the instances of badaa in this incident? The method adopted to answer this question is descriptive, analytical and critical, focusing on Shiite sources and the views of those who have considered this incident to be an example of badaa. The achievement of this article is that although it can be accepted that something unforeseen happened to some people, this cannot be enough to attribute it to God, and reliable documentation of the occurrence of a kind of erasure and confirmation in the erasure and confirmation tablet regarding this incident must be presented. یکی از آموزه‏های مشترکی که خداوند از انبیای الهی خواسته به امت‏هایشان بیاموزند اعتقاد به بداء است. با این وجود یهودیان، مسیحیان و اهل سنت با آموزه بداء مخالفند. از جمله وجوه مخالفت با اعتقاد به این آموزه آن است که آن را مستلزم انتساب جهل و ندامت به خداوند می دانند. اما شیعه با وجود آنکه به شدت با انتساب مزبور مخالف است بداء را به خداوند نسبت می‏دهد. دلیل اصلی شیعه در این زمینه نقل است. روایات فراوانی در الکافی و التوحید در باب بداء آمده است. قرآن کریم هم به مناسبت‏ها و به شکل‏های مختلفی درباره بداء سخن گفته است که البته لزوما همه مفسران از آنها بداء را برداشت نکرده‏اند. یکی از زمینه های قابل پی‏گیری درباره بداء در قرآن، ردیابی مصادیق احتمالی آن است. از جمله مصادیق محتمله، آیات ناظر به ایمان ساحرانی است که در حضور فرعون به رویارویی با حضرت موسی (ع) برخاستند. پژوهش حاضر بنا دارد به این سؤال پاسخ دهد که آیا خداوند در این ماجرا درصدد بیان یکی از مصادیق وقوع بداء است؟ روشی که برای پاسخ به این پرسش اتخاذ شده، توصیفی، تحلیلی و انتقادی و با تمرکز بر منابع امامیه و دیدگاه قائلان به بداء در این ماجرا است. دستاورد این مقاله هم آن است که هرچند می‏توان با این اعتبار با آن تطبیق همراه شد که امری پیش بینی ناشده برای عده‏ای رخ داده، ولی برای انتساب آن به خداوند نمی‏توان به همین مقدار بسنده کرد و باید مستند قابل اعتمادی بر وقوع نوعی محو و اثبات در لوح و اثبات نسبت به این ماجرا ارائه کرد.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240858_6db5b41815c2f04d0a309734601eb338.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 An analysis of the role of the infallible Imam's voluntary suffering in collective guidance and transformation تحلیلی بر نقش رنج اختیاری امام معصوم علیه السلام در هدایت و تحول جمعی 201 220 240866 10.22034/gr.2026.547567.1094 FA مریم السادات هاشمی دکتری کلام اسلامی ،مدرس دانشگاه ،اصفهان ،ایران . حمزه علی بهرامی دانشیار گروه معارف اسلامی دانشکده اهل البیت دانشگاه اصفهان،اصفهان،ایران علی تقوی استادیار گروه قرآن و متون اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم.قم. ایران Journal Article 2025 09 16 The conscious and voluntary suffering of the infallible Imam is not a mere historical event, but rather part of the divine mission and a means of guiding the nation. However, most previous research has focused on emotional dimensions or historical narrative, and has paid less attention to the structured analysis of the “freedom to accept suffering” and its role in “collective spiritual transformation.” The main question of this research is how the voluntary suffering of the infallible Imam can act as a stimulus for the spiritual guidance and reconstruction of society? This question becomes doubly important in the face of doubts such as the unwillingness of the Imam’s martyrdom or political failure. Therefore, the present article, with an interdisciplinary approach, explains the position of the Imam’s voluntary suffering within the framework of the doctrine of “divine proof” in Imami theology and compares it with theories of collective transformation in the social sciences, including “moral shock” and “collective memory.” The findings show that such suffering, in addition to its epistemological role in individual guidance, can challenge previous frameworks of understanding and values of society, and as a result, force people to search for new meanings and reconstruct collective identity; a process that guarantees religious cohesion and the dynamism of society's beliefs in the long term. Therefore, the innovation of this research lies in presenting a conceptual model for the connection between "authority in suffering" and "collective transformation" that fills the gap in theological literature and the sociology of religion and provides a contemporary answer to critical questions about the why and function of the Imam's suffering. رنج آگاهانه و اختیاری امام معصوم، نه یک رخداد صرفاً تاریخی، بلکه بخشی از مأموریت الهی و ابزار هدایت امت است. با این حال، بیشتر پژوهش‌های پیشین به ابعاد احساسی یا روایت تاریخی پرداخته و کمتر به تحلیل ساختارمند «اختیار در پذیرش رنج» و نقش آن در «تحول معنوی جمعی» توجه داشته‌اند.پرسش اصلی این پژوهش آن است که رنج اختیاری امام معصوم چگونه می‌تواند به‌مثابه محرک هدایت و بازسازی معنوی جامعه عمل کند؟ این پرسش، در مواجهه با شبهاتی مانند ناخواسته بودن شهادت یا ناکامی سیاسی امام، اهمیت مضاعف می‌یابد.لذا مقاله حاضر با رویکردی بین‌رشته‌ای، جایگاه رنج اختیاری امام را در چارچوب آموزه «حجت الهی» در کلام امامیه تبیین کرده و آن را با نظریه‌های تحول جمعی در علوم اجتماعی، از جمله «شوک اخلاقی» و «حافظه جمعی»، تطبیق می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که چنین رنجی، علاوه بر نقش معرفتی در هدایت فردی، می‌تواند چارچوب‌های پیشین فهم و ارزش‌های جامعه را به چالش کشیده و در نتیجه، مردمان را به جست‌وجوی معانی تازه و بازسازی هویت جمعی وادارد؛ فرایندی که انسجام دینی و پویایی اعتقادی جامعه را در بلندمدت تضمین می‌کند. بدین جهت نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی مفهومی برای پیوند «اختیار در رنج» و «تحول جمعی» است که خلأ موجود در ادبیات کلامی و جامعه‌شناسی دین را پر می‌سازد و پاسخی معاصرپسند به پرسش‌های انتقادی درباره چرایی و کارکرد رنج امام فراهم می‌آورد.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240866_9fb25faccec7cda885a753d68136c0fe.pdf

پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع) مطالعات دینی نبوت و امامت 2783-1353 2 4 2026 01 21 The Quran's Methods for Dealing with the Enemies of Islam روش های قرآن در برخورد با دشمنان اسلام 221 240 240898 10.22034/gr.2026.534647.1062 FA علی بیگدلی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال مریم حاج عبدالباقی استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد واحد تهران شمال سیامک باقری دانشیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام Journal Article 2025 07 20 Dealing with enemies is one of the central themes in the teachings of the Holy Quran, which developed and gradually took shape within the historical context of the mission of the Great Prophet (PBUH). During this period, groups such as the disbelievers, polytheists, Jews, and hypocrites emerged as the primary threats to the Islamic call. This article aims to examine the approaches employed by the Holy Quran in confronting these groups during the prophetic era. The main research question is: what methods and strategies did the Holy Quran utilize to deal with enemies during this period? The research is qualitative in nature, and data were collected and analyzed using a documentary method and thematic analysis. The findings indicate that the Holy Quran adopted a phased and combined approach in dealing with the enemies of Islam; such that it first emphasizes soft methods such as tolerance, clarification, education, and propagation, and if these methods prove ineffective, it resorts to hard struggle and jihad. Furthermore, the Quran, considering the nature of each enemy group, prescribed a specific method for confronting them and recommended an appropriate strategy for each type of threat. برخورد با دشمنان یکی از موضوعات محوری در آموزه‌های قرآن کریم است که در بستر تاریخی بعثت پیامبر اعظم(ص) شکل گرفته و به‌تدریج سامان یافته است. در این دوره، گروه‌هایی چون کفار، مشرکان، یهودیان و منافقان به‌عنوان تهدیدهای اصلی در برابر دعوت اسلامی مطرح بوده‌اند. مقاله حاضر با هدف بررسی شیوه‌های مواجهه قرآن کریم با این گروه‌ها در دوره نبوی نگاشته شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که قرآن کریم چه روش‌ها و راهکارهایی را برای مقابله با دشمنان در این دوره به‌کار گرفته است؟ نوع تحقیق کیفی است و با روش اسنادی و تحلیل مضمون داده های جمع آوری و تجزیه و تحلیل شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن‌کریم در برخورد با دشمنان اسلام، رویکردی مرحله‌ای و ترکیبی اتخاذ کرده است؛ به‌گونه‌ای که ابتدا بر شیوه‌های نرم مانند مدارا، تبیین، تربیت و تبلیغ تأکید دارد و در صورت ناکارآمدی این روش‌ها، به مبارزه سخت و جهاد روی می‌آورد. همچنین، قرآن با توجه به ماهیت هر گروه دشمن، شیوه‌ای خاص برای مقابله با آن‌ها ارائه داده و در برابر هر نوع تهدید، راهکاری متناسب توصیه کرده است.

https://rahnama.isri.ac.ir/article_240898_33f082b6676764bdc03f86d7fe1ae199.pdf